मा. मिथिला दळवी यांना आधुनिक सावित्री पुरस्कार २०२६ हा सन्मान मिळाला आहे, जो महिला शिक्षण, सशक्तीकरण आणि सामाजिक परिवर्तनाच्या क्षेत्रातील त्यांच्या अतुलनीय योगदानाची ओळख आहे. सावित्रीबाई फुले या भारतातील पहिल्या महिला शिक्षिका आणि सामाजिक क्रांतिकारींच्या नावाने हा पुरस्कार दिला जातो, आणि मिथिला दळवी यांचा प्रवास खरोखरच आधुनिक काळातील सावित्रीबाईच्या आदर्शाना साजेसा आहे. इलेक्ट्रिकल आणि इलेक्ट्रॉनिक्स इंजिनिअरिंगमध्ये उच्च शिक्षण घेतलेल्या मिथिला दळवी यांनी आपली यशस्वी व्यावसायिक कारकीर्द सोडून शिक्षण, भावनिक बुद्धिमत्ता आणि लैंगिक शिक्षणाच्या क्षेत्रात क्रांती घडवली आहे. त्यांचा जन्म आणि बालपण मुंबईत झाले, जिथे त्यांनी १९८४ मध्ये एसएससी परीक्षेत मेरिट लिस्टमध्ये स्थान मिळवले. त्यानंतर मुंबई विद्यापीठातून एम. ई. (इलेक्ट्रॉनिक्स) मध्ये दुसरा क्रमांक आणि एका विषयात १०० पैकी १०० गुण मिळवून रेकॉर्ड स्थापित केला. ही शैक्षणिक यशे त्यांच्या बुद्धिमत्तेची आणि मेहनतीची साक्ष आहेत.
मा. मिथिला दळवी यांचा व्यावसायिक प्रवास सुरू झाला व्हीजेटीआय, मुंबई येथे लेक्चरर म्हणून आणि नंतर टाटा इलेक्ट्रिकल कंपन्यांच्या आर अँड डी विभागात काम करून, पण खरा टर्निंग पॉइंट आला जेव्हा त्या अमेरिकेत आपल्या एक वर्षाच्या मुलासोबत होत्या. तिथे त्यांनी महाराष्ट्राच्या शालेय अभ्यासक्रमाशी जुळवून घेण्यासाठी मुलासाठी खेळ आणि अॅक्टिव्हिटी डिझाईन केल्या. या अॅक्टिव्हिटी इतक्या प्रभावी होत्या की त्यांच्या मुलाच्या अमेरिकन प्री-स्कूलने त्यांना नोकरी ऑफर केली. अमेरिकन प्ले-वे पद्धतीची ओळख झाल्यानंतर भारतात परतल्यावर त्यांनी मुंबईतील महात्मा गांधी विद्यामंदिरात ज्युनियर आणि सिनियर केजीच्या अभ्यासक्रमात ही पद्धत लागू केली आणि तीन वर्षांतच अप्रतिम निकाल मिळवले. यानंतर त्यांनी अनेक शाळांसाठी प्ले ग्रुप आणि नर्सरीचे अभ्यासक्रम डिझाइन केले, श्रवणबाधित मुलांसाठी विशेष शिक्षकांसाठी मॉड्यूल्स तयार केले आणि शारदाश्रम विद्यामंदिर, दादर येथे शिक्षकांसाठी 'बीइंग कम्फर्टेबल विथ लँग्वेजेस' हे वर्षभराचे कार्यक्रम चालवले. पनवेलमधील शांतिवन या आदिवासी मुलांच्या निवासी शाळेसाठीही त्यांनी सल्लागार म्हणून काम केले. लर्निंग स्टाइल्स आणि भावनिक बुद्धिमत्तेवर त्यांनी व्यापक काम केले, ज्यामुळे पालकांना आपल्या मुलांच्या शिक्षणात हे संकल्पना प्रत्यक्षात आणता आल्या.
२००४ मध्ये मा. मिथिला दळवी यांनी 'संवाद... अ डायलॉग' ही संस्था स्थापन केली, जी पालक आणि शिक्षकांमधील संवाद वाढवून भावनिक आरोग्य आणि शिक्षण सुधारण्यासाठी समर्पित आहे. ही संस्था पालकांना सक्षम करण्यात आणि शिक्षकांना मार्गदर्शन करण्यात विश्वास ठेवते. संवादने मुलांच्या अभ्यासासंबंधीच्या चिंता सोडवण्यासाठी अनेक पालकांना मदत केली आहे. भावनिक बुद्धिमत्ता आणि लैंगिकतेवर आधारित कार्यशाळा ही त्यांची खासियत आहे. मुंबई-पुणेपासून नाशिक, दापोली, चिपळून, जळगाव, डहाणू आणि औरंगाबादपर्यंत ४०० पेक्षा अधिक कार्यशाळा घेतल्या आहेत. 'फन-डा-मेंटल्स' ही विशेष उपक्रमात ६ ते १५ वर्षांच्या मुलांसाठी गणित, वाचन, भाषा आणि भूगोलावर हँड्स-ऑन सेशन्स घेतात, ज्यात लर्निंग स्टाइल्स, भावनिक बुद्धिमत्ता आणि मल्टिपल इंटेलिजन्सचे संकल्पना वापरल्या जातात. २०१२ पासून सुरू झालेल्या 'भावनांगा' कार्यशाळांनी मुलांसाठी भावनिक बुद्धिमत्तेच्या क्षेत्रात प्रचंड प्रतिसाद मिळवला आहे.
'अनकही : लेट्स टॉक' हा उपक्रम तरुणांसाठी लैंगिकतेशी संबंधित मुद्द्यांवर बोलण्याची संधी देतो, ज्यात सामाजिक नियम, नैतिकता, विपरीत लिंगाशी वर्तन आणि त्यासंबंधीची चिंता यावर चर्चा होते. 'प्रोजेक्ट निरभ्र' पालघर जिल्ह्यात लैंगिक शिक्षकांचा टीम तयार करून जागृती फैलावतो. नव्या शिक्षण धोरणानुसार भावनिक बुद्धिमत्ता ही जीवन कौशल्य म्हणून शिफारस केली गेली आहे. २०२३ मध्ये संवादने भारतभर ६०० प्राध्यापकांना भावनिक बुद्धिमत्तेचे प्रशिक्षण दिले, जो पहिला राष्ट्रीय स्तरावरील एफडीपी होता. २०२५ पर्यंत २००० पेक्षा अधिक प्राध्यापकांना प्रशिक्षित केले आहे. २०२३ मध्ये २०,००० विद्यार्थ्यांनी ३० तासांचा भावनिक बुद्धिमत्ता क्रेडिट कोर्स पूर्ण केला, आणि २०२४-२५ मध्येही असेच उपक्रम चालू आहेत. सोमैया विद्यापीठ, मुंबई येथे २०२४-२५ आणि २०२५-२६ साठी विज्ञान आणि वाणिज्यच्या दुसऱ्या वर्षाच्या विद्यार्थ्यांसाठी ३० तासांचा क्रेडिट कोर्स सुरू आहे.
नोव्हेंबर २०२५ मध्ये सुरू झालेला 'ईक्यू क्लब' हा जागतिक स्तरावर पहिला उपक्रम आहे, ज्यात ११०० विद्यार्थ्यांसाठी ५२ आठवड्यांत भावनिक बुद्धिमत्ता अभ्यासली जाते. हा उपक्रम अमेरिकेतील '६ सेकंड्स' या जागतिक संस्थेने संशोधन प्रकल्प म्हणून निवडला आहे आणि त्यासाठी ३४,००० अमेरिकन डॉलर्सचे ग्रँट मंजूर झाले आहे. मिथिला दलवी या '६ सेकंड्स' च्या फेलो आणि सर्टिफाइड लेव्हल २ ईक्यू एज्युकेटर आहेत. त्या सर्टिफाइड सेक्स एज्युकेटर आणि इंटिग्रेटिव्ह कौन्सेलिंगमध्ये डिप्लोमा धारक आहेत.
मा. मिथिला दळवी यांचे कार्य फक्त शिक्षणापुरते मर्यादित नाही तर ते भावनिक आरोग्य, लैंगिक जागृती आणि मुलांच्या सर्वांगीण विकासावर केंद्रित आहे. अमेरिकेतील अनुभवाने त्यांना प्ले-वे पद्धतीची प्रेरणा दिली, जी त्यांनी भारतात यशस्वीपणे लागू केली. श्रवणबाधित मुलांसाठी विशेष मॉड्यूल्स आणि आदिवासी शाळांसाठी सल्लागार म्हणून त्यांचे योगदान समाजाच्या उपेक्षित भागांपर्यंत पोहोचले आहे. संवाद संस्थेच्या माध्यमातून त्यांनी पालक-शिक्षक संवाद वाढवला, ज्यामुळे अनेक कुटुंबांना मुलांच्या समस्या सोडवता आल्या. भावनिक बुद्धिमत्ता ही आजच्या काळाची गरज आहे, कारण ती मुलांना तणाव हाताळणे, सहानुभूती दाखवणे आणि निर्णय घेणे शिकवते. मा. मिथिला दळवी यांनी हे संकल्पना शाळा, महाविद्यालये आणि प्राध्यापकांपर्यंत पोहोचवले आहे.
लैंगिक शिक्षणाच्या क्षेत्रात त्यांचे कार्य विशेष उल्लेखनीय आहे. तरुणांना लैंगिक परिपक्वतेशी येणाऱ्या आव्हानांवर बोलण्याची संधी देऊन त्यांनी अनेक मनांना मुक्त केले आहे. पालघर जिल्ह्यातील 'निरभ' प्रकल्पाने ग्रामीण भागात लैंगिक जागृती फैलावली आहे. नव्या शिक्षण धोरणात भावनिक बुद्धिमत्तेला जीवन कौशल्य म्हणून समावेश झाल्याने त्यांचे कार्य अधिक प्रासंगिक झाले आहे. राष्ट्रीय स्तरावर प्राध्यापकांना प्रशिक्षण देऊन आणि विद्यार्थ्यांसाठी क्रेडिट कोर्स सुरू करून त्यांनी भावनिक बुद्धिमत्तेला मुख्य प्रवाहात आणले आहे. ईक्यू क्लब सारख्या नाविन्यपूर्ण उपक्रमाने जागतिक स्तरावर भारताचे नाव उज्ज्वल केले आहे. 

आधुनिक सावित्री पुरस्कार हा सन्मान मिथिला दळवी यांच्या धैर्य, नाविन्य आणि समर्पणाची पोचपावती आहे. सावित्रीबाई फुले यांनी स्त्री शिक्षणासाठी जे संघर्ष केले, त्याच धर्तीवर मिथिला दळवी यांनी आधुनिक काळात भावनिक आणि लैंगिक शिक्षणासाठी क्रांती घडवली आहे. त्यांचा प्रवास इंजिनिअरिंगच्या यशापासून सामाजिक परिवर्तनापर्यंतचा आहे, जो अनेक महिलांना प्रेरणा देतो. त्यांनी दाखवले की शिक्षण फक्त पुस्तकी ज्ञान नाही तर ते भावनिक आणि सामाजिक बुद्धिमत्तेचेही आहे. त्यांचे कार्य पुढील पिढ्यांना अधिक सहानुभूतिशील, मजबूत आणि जागरूक बनवेल.
मिथिला दळवी यांचे योगदान वर्णन करताना शब्द अपुरे पडतात. त्यांनी हजारो पालक, शिक्षक, विद्यार्थी आणि तरुणांच्या आयुष्यात सकारात्मक बदल घडवला आहे. संवाद संस्था आज एक आदर्श बनली आहे, जी भावनिक आरोग्य आणि शिक्षणाच्या क्षेत्रात मार्गदर्शक आहे. त्यांच्या ईक्यू क्लबला जागतिक ग्रँट मिळणे हे त्यांच्या दूरदृष्टीचे फळ आहे. आधुनिक काळात जिथे तणाव, चिंता आणि भावनिक समस्या वाढत आहेत, तिथे मिथिला दळवी यांचे कार्य एक दीपस्तंभ आहे. त्यांनी सिद्ध केले की एक महिला आपल्या ज्ञान आणि जिद्दीने समाज बदलू शकते.
हा पुरस्कार मिळाल्यानंतर मा. मिथिला दळवी यांचे कार्य आणखी विस्तारेल, अशी आशा आहे. त्यांच्या प्रेरणेने अनेक महिला शिक्षण आणि सामाजिक क्षेत्रात पुढे येतील. सावित्रीबाई फुले यांच्या आदर्शाना खरा न्याय देणाऱ्या या आधुनिक सावित्रीला मनापासून अभिनंदन. त्यांचा प्रवास सांगतो की शिक्षणाची खरी ताकद भावनांमध्ये आणि संवादात आहे. मिथिला दळवी यांच्यासारख्या व्यक्तींमुळेच समाज अधिक समृद्ध आणि संवेदनशील होत आहे.