महाराष्ट्र राज्य उच्च व तंत्र शिक्षण विभाग व महाराष्ट्र माहिती तंत्रज्ञान सहायता केंद्र यांच्या संयुक्त विद्यमाने राबविण्यात येणाऱ्या करिअर कट्टा या उपक्रमांतर्गत आधुनिक सावित्री पुरस्कार २०२६ प्राप्त डॉ. अश्विनी देवस्थळी यांची घेतलेली मुलाखत केवळ वैयक्तिक यशोगाथा न राहता शिक्षण, संशोधन आणि समाजपरिवर्तन यांचा सखोल आलेख ठरते. कोकण प्रदेशातील शैक्षणिक व सामाजिक वास्तवाशी नाळ जुळवून त्यांनी उभे केलेले कार्य आजच्या तरुण पिढीसाठी दिशादर्शक आहे.
आधुनिक सावित्री पुरस्कार २०२६ मिळाल्याबद्दल डॉ. अश्विनी देवस्थळी यांनी अत्यंत नम्रतेने आनंद व कृतज्ञता व्यक्त केली. सातत्याने, प्रामाणिकपणे केलेल्या कार्याची समाजाकडून होणारी दखल ही वैयक्तिक सन्मानापुरती मर्यादित नसून, ती संपूर्ण महिला वर्गाच्या कर्तृत्वाचा गौरव असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. हा पुरस्कार भारतीय महिलांच्या क्षमतेवर विश्वास दृढ करणारा आणि सामाजिक परिवर्तनाला चालना देणारा आहे.
डॉ. अश्विनी देवस्थळी यांचा शैक्षणिक प्रवास गोगटे जोगळेकर महाविद्यालय, रत्नागिरी येथून बी. कॉम. पदवीने सुरू झाला. पुढे १९९७ मध्ये त्यांनी एमबीए पूर्ण केले. सुरुवातीला कॉर्पोरेट क्षेत्रात कार्य करण्याची त्यांची इच्छा होती; मात्र कोकण भागातील मर्यादित औद्योगिक संधी लक्षात घेता त्यांनी अध्यापन क्षेत्राचा स्वीकार केला. हा निर्णय पुढे त्यांच्या आयुष्याला दिशा देणारा ठरला.
अध्यापन करत असतानाच त्यांनी एम. कॉम. पदवी प्राप्त केली व २०१३ मध्ये राज्य पात्रता परीक्षा (SET) उत्तीर्ण केल्या. शिक्षणातील सखोल अभ्यासाची ओढ त्यांना संशोधनाकडे घेऊन गेली. कोकणातील कौटुंबिक व्यवसायांची रचना (Architecturing Family Business) या विषयावर त्यांनी पीएच. डी. पूर्ण केली. पारंपरिक कौटुंबिक उद्योग पिढ्यानपिढ्या कसे टिकून राहतात, त्यामधील बदल, आव्हाने आणि संधी यांचा अभ्यास त्यांच्या संशोधनाचा केंद्रबिंदू होता.

डॉ. देवस्थळी यांच्या मते अध्यापन ही एक सतत प्रवाही प्रक्रिया आहे. शिक्षक केवळ ज्ञान देत नाही तर विद्यार्थ्यांसोबत स्वतःही शिकत असतो. संशोधनामुळे अध्यापन अधिक परिणामकारक होते आणि नव्या विचारांची बीजे रोवली जातात. बदल स्वीकारणे, नवे दृष्टिकोन आत्मसात करणे आणि काळानुरूप शिक्षण पद्धतीत सुधारणा करणे ही आजच्या शिक्षण व्यवस्थेची गरज असल्याचे त्या ठामपणे सांगतात.
कोकणातील बहुसंख्य विद्यार्थी ग्रामीण भागातून आलेले व प्रथम पिढीतील पदवीधर आहेत. कोविड-१९ नंतर विद्यार्थ्यांच्या शिकण्याच्या सवयींमध्ये मोठा बदल झाला. प्रत्यक्ष उपस्थिती कमी झाली असली तरी ऑनलाइन शिक्षणामुळे संधींचे नवे दालन खुले झाले. आजचा विद्यार्थी पारंपरिक नोकऱ्यांपेक्षा उद्योजकता, स्वयंरोजगार आणि नाविन्यपूर्ण उपक्रमांकडे अधिक झुकताना दिसतो.
कोकण विभागात सुमारे ६३ टक्के विद्यार्थिनी शिक्षण घेत असल्याची आकडेवारी महिला शिक्षणाच्या प्रगतीचे द्योतक आहे. महिला विकास कक्षामार्फत शैक्षणिक, पोषणविषयक आणि मानसिक आरोग्याशी संबंधित समुपदेशन केले जाते. केक बनवणे, ब्युटी पार्लर, मेहंदी कला यांसारख्या कौशल्य विकास उपक्रमांमुळे मुलींना आर्थिक स्वावलंबनाची दिशा मिळते. वार्षिक आरोग्य तपासणी व आंतरराष्ट्रीय परिषदांमुळे त्यांच्या सर्वांगीण विकासाला चालना मिळते.
स्वातंत्र्यपूर्व काळात स्थापन झालेले गोगटे जोगळेकर महाविद्यालय आज आधुनिक सुविधांनी सुसज्ज आहे. मायक्रोबायोलॉजी, बायोटेक्नॉलॉजी, सामाजिक शास्त्रे अशा विविध शाखांमध्ये दर्जेदार शिक्षण दिले जाते. वाढत्या विद्यार्थिनी संख्येचा विचार करून नवीन मुलींची वसतिगृहे उभारण्यात आली असून विद्यार्थी कल्याणासाठी प्रतिबंधात्मक उपाययोजनांवर भर दिला जातो.
स्थानिक गरजांशी सुसंगत अभ्यासक्रम राबविण्यावर विशेष लक्ष दिले जाते. पर्यटन, अन्नतंत्रज्ञान तसेच जर्मन व रशियनसारख्या परदेशी भाषांचे प्रशिक्षण विद्यार्थ्यांना रोजगाराभिमुख बनवते. कृषी उत्पादनांचे जतन, प्रक्रिया व विपणन या क्षेत्रांत महिलांसाठी मोठ्या संधी असल्याचे डॉ. देवस्थळी यांनी अधोरेखित केले.
स्पर्धा ही इतरांशी नव्हे तर स्वतःशी असावी, हा त्यांचा ठाम विचार आहे. सातत्याने स्वतःमध्ये सुधारणा करत अल्पकालीन, मध्यमकालीन व दीर्घकालीन उद्दिष्टे ठरवणे आवश्यक आहे. डॉ. ए.पी.जे. अब्दुल कलाम, इन्फोसिसचे संस्थापक आणि सावित्रीबाई फुले यांच्यापासून त्यांना प्रेरणा मिळते. शिस्तबद्ध दिनचर्या, वाचनाची आवड आणि संशोधनासाठी दिलेला वेळ हे त्यांच्या यशाचे गमक आहे.
नैतिक मूल्यांची जोपासना करत शिक्षण घेणे, स्वतःच्या आवडी व क्षमतांची ओळख करून योग्य क्षेत्र निवडणे आणि किमान पदवी शिक्षण पूर्ण करणे अत्यावश्यक आहे. विशेषतः मुलींसाठी शिक्षण हे केवळ वैयक्तिक प्रगतीचे साधन नसून पुढील पिढ्यांना सक्षम करण्याचे प्रभावी माध्यम आहे. आधुनिक सावित्री पुरस्कार २०२६ हा सन्मान डॉ. अश्विनी देवस्थळी यांनी आपल्या कुटुंबीयांना, सहकाऱ्यांना आणि शिक्षण क्षेत्रातील सर्व समर्थकांना समर्पित केला आहे. त्यांचा जीवनप्रवास आजच्या समाजासाठी निश्चितच प्रेरणादायी आणि मार्गदर्शक आहे.