काही माणसं रंग वापरत नाहीत, तर रंगांशी नातं जोडतात. त्यांच्या कामात भडकपणा नसतो, पण एक खोल शांतता असते. सुवर्णरहा जाधव यांची कला अशीच आहे-निसर्गासारखी संयत, संस्कृतीसारखी खोल आणि माणसासारखी संवेदनशील. रंग, कापड आणि पोत यांच्या पलीकडे जाऊन त्या माणूस, पर्यावरण आणि मूल्यांचा विचार करतात. त्यामुळे त्यांचा प्रवास हा केवळ कलात्मक यशाचा न राहता, जाणीवपूर्वक जगण्याचा प्रवास ठरतो.
मुंबईतील दृश्यकलावंत, रंगतज्ज्ञ आणि डिझाईन थिंकर म्हणून ओळख असलेल्या सुवर्णरहा जाधव यांची ही वाटचाल महाराष्ट्र राज्य उच्च व तंत्र शिक्षण विभाग आणि महाराष्ट्र माहिती तंत्रज्ञान सहाय्यता केंद्र यांच्या 'करिअर कट्टा' उपक्रमांतर्गत घेतलेल्या संवादातून अधिक स्पष्टपणे समोर येते. जागतिक व्यासपीठांवर काम करत असतानाही भारतीय मातीशी नाळ जपणारी ही कलाकार स्वतःच्या मूल्यांशी कधीही तडजोड करत नाही.
आधुनिक सावित्री पुरस्कार २०२६ जाहीर झाल्याची बातमी त्यांच्यासाठी आनंदाची असली, तरी त्याहून अधिक ती जबाबदारीची जाणीव करून देणारी होती. सावित्रीबाई फुले यांचे नाव म्हणजे शिक्षण, आत्मभान आणि परिवर्तन. हा सन्मान केवळ स्वतःचा नसून कुटुंबातील पिढ्यान्पिढ्यांच्या संस्कारांचा असल्याची भावना त्यांच्या शब्दांतून व्यक्त होते.
शिक्षणाला महत्त्व देणाऱ्या घरात वाढलेल्या सुवर्णरहा यांना स्त्रीशक्ती, समता आणि कष्टाचे मोल लहानपणापासून उमगले. आजी आणि आई-दोघीही शिक्षिका व पुरस्कारप्राप्त-म्हणून शिकणे, शिकवणे आणि स्वतःचा आवाज जपणे हे त्यांच्या आयुष्याचे सहज अंग बनले. आजोबांचा वस्त्रोद्योगाशी असलेला संबंध त्यांना रंग, कापड आणि पोत यांच्या जवळ घेऊन गेला.
वस्त्रडिझाइनमध्ये छपाई व रंगकाम या विषयात विशेष शिक्षण घेतल्यानंतर त्यांचा कल नैसर्गिक रंगांकडे वळला. फुलांचा कचरा, कांद्याची साले, वनस्पती यांसारख्या टाकाऊ समजल्या जाणाऱ्या गोष्टींमधून त्या सौंदर्य निर्माण करतात. त्यांच्या मते, नैसर्गिक रंग डोळ्यांपेक्षा मनाशी अधिक संवाद साधतात, कारण ते निसर्गातूनच जन्मलेले असतात.
फिजी, न्यूझीलंड, पॅरिस आणि अमेरिका अशा विविध देशांत काम करताना त्यांनी आंतरराष्ट्रीय अनुभव मिळवला, पण भारतीय ओळख कधीच मागे पडू दिली नाही. जागतिक पातळीवर काम करतानाही स्थानिक संस्कृती, परंपरा आणि माणसांची मूल्ये जपणे त्यांना महत्त्वाचे वाटते.
कोकणातील 'त्रिकोण' या सामाजिक उपक्रमासोबत काम करताना सुवर्णरहा यांनी स्थानिक महिलांसोबत केवळ डिझायनर म्हणून नव्हे, तर सहप्रवासी म्हणून नातं जोडले. कौशल्य प्रशिक्षण, न्याय्य मोबदला आणि आत्मसन्मान हे त्यांच्या कामाचे केंद्रबिंदू आहेत. त्यांच्या डिझाइन्समध्ये कोकणाचा निसर्ग, शांतता आणि साधेपणा दिसून येतो.
युरोपमधील रंगइतिहास आणि पुरातत्त्व विषयक परिषदांमध्ये सहभागी होत त्यांनी भारतीय पारंपरिक कलांना जागतिक व्यासपीठ मिळवून दिले. DH Conference मध्ये भारताचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या त्या पहिल्या भारतीय ठरल्या. सावंतवाडी परिसरातील चित्रकथी आणि गंजिफा यांसारख्या लोककलांबद्दल त्यांना विशेष जिव्हाळा आहे.
शिक्षिका म्हणून त्या विद्यार्थ्यांना केवळ कला शिकवत नाहीत, तर ओळख जपायला शिकवतात. IGCSE आणि IBDP सारख्या आंतरराष्ट्रीय अभ्यासक्रमांत अध्यापन करताना जागतिक विचारसरणी स्वीकारतानाही भारतीय संस्कृती विसरू नये, हा त्यांचा ठाम आग्रह असतो.
पारंपरिक आणि आदिवासी कलाकारांचे शोषण हा विषय त्यांना अस्वस्थ करतो. मूळ कलाकाराला अत्यल्प मोबदला मिळतो आणि त्याच कलाकृती बाजारात प्रचंड किमतीत विकल्या जातात, ही विसंगती त्या ठामपणे मांडतात. त्यांच्या मते, कला ही विक्रीसाठीची वस्तू नसून सन्मानाने जपण्याची जबाबदारी आहे.
तरुणांसाठी त्यांचा संदेश साधा पण खोल आहे. समोर आलेली प्रत्येक संधी प्रामाणिकपणे स्वीकारा, वर्तमानात जगा, आणि यशाची व्याख्या केवळ पैशापुरती मर्यादित ठेवू नका. समाधान, शांतता आणि मूल्ये हीदेखील यशाचाच भाग आहेत.
आधुनिक सावित्री पुरस्कार २०२६ स्वीकारताना त्यांनी हा सन्मान आपल्या कुटुंबीयांना, गुरुजनांना, सहकाऱ्यांना-स्त्री-पुरुष सर्वांना-समर्पित केला. कारण त्यांच्या मते, एक व्यक्ती घडते ती अनेक हातांच्या आधारावर, आणि तेच खरे सौंदर्य आहे.