डॉ. चेतन शेलोटकर जिद्दीची गाथा देशसेवेचा आणि शिस्तीचा प्रेरणादायी प्रवास
डॉ. चेतन शेलोटकर CRPF (Central Reserve Police Force) चे Assistant Commandant यांच्याशी झालेला संवाद म्हणजे केवळ एक मुलाखत नसून, तो प्रत्येक महत्त्वाकांक्षी तरुणाला आयुष्यात मोठे स्वप्न पाहण्याची आणि ते पूर्ण करण्यासाठी कठोर शिस्त अंगीकारण्याची नवी दिशा देणारा एक अनमोल अनुभव आहे. सेवाग्रामच्या साध्या वातावरणातून सुरू झालेला, नवोदय विद्यालयातील कठोर शिस्तीतून परिपक्क झालेला आणि UPSC CAPF मध्ये AIR १६३ मिळवत CRPF अधिकारीपदापर्यंत पोहचलेला त्यांचा प्रवास हा जिद्द, धैर्य आणि निष्ठेचे उत्कृष्ट उदाहरण आहे.
स्वप्नांची आणि संघर्षाची सुरुवात
डॉ. चेतन शेलोटकर यांच्या आयुष्याच्या प्रवासाला एक प्रेरणादायी बैठक देणारे आणि त्यांना आजच्या उच्च पदापर्यंत पोहोचण्यास कारणीभूत ठरलेले दोन महत्त्वाचे क्षण आहेत. हे क्षण केवळ घटना नसून, त्यांच्या जिद्दीला आणि देशसेवेच्या इच्छेला नवी दिशा देणारे मैलाचे दगड ठरले.
बालपणीची महत्त्वाकांक्षा: 'Collector' पाहून पेटलेले स्वप्न :
डॉ. शेलोटकर यांच्या आयुष्यातील सर्वात मूलभूत आणि महत्त्वाचा क्षण म्हणजे त्यांच्या बालपणी त्यांच्या मनात 'काहीतरी मोठं करायचं' हे पेटलेलं स्वप्न, एका सामान्य कुटुंबातून आलेल्या चेतन शेलोटकर यांनी लहानपणी जेव्हा एका Collector (जिल्हाधिकारी) यांना पाहिले, तेव्हा त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा, अधिकाराचा आणि समाजावर त्यांच्या कामामुळे पडणाऱ्या सकारात्मक प्रभावाचा त्यांच्या बालमनावर खूप खोल परिणाम झाला.
हा क्षण केवळ एका उच्चपदाचा आकर्षण नव्हता, तर जनतेला सेवा देण्याची आणि समाजासाठी मोठे योगदान देण्याची तीव्र इच्छा होती. या एका घटनेने त्यांच्या मनात एक मोठी महत्त्वाकांक्षा आणि शिस्तबद्ध जीवन जगण्याची प्रेरणा निर्माण केली. हे स्वप्न त्यांना नवोदय विद्यालय, उच्च शिक्षण आणि अखेर CRPF च्या कठोर प्रशिक्षण काळात सातत्याने ऊर्जा देत राहिले. हीच 'मोठे करण्या'ची भावना त्यांच्या भविष्यातील सर्व प्रयत्नांचा आधार ठरली.
UPSC CAPF निकालाचा दिवसः आयुष्याला नवी दिशाः
दुसरा अत्यंत निर्णायक क्षण म्हणजे UPSC CAPF (Central Armed Police Forces) परीक्षेच्या निकालाचा दिवस, ज्या दिवशी त्यांची निवड झाली आणि त्यांच्या मेहनतीचे फळ मिळाले. सेवाग्रामच्या साध्या वातावरणातून आणि पुण्यातील उच्च शिक्षण घेऊन, त्यांनी जेव्हा UPSC CAPF (Assistant Commandant) परीक्षा उत्तीर्ण केली आणि AIR १६३ मिळवली, तेव्हा त्यांच्या जीवनाला खऱ्या अर्थाने देशसेवेची नवी दिशा मिळाली. हा क्षण त्यांच्या अनेक वर्षांच्या कठोर परिश्रमाची, सातत्याची आणि आत्मविश्वासाची पोचपावती देणारा होता. या निवडीमुळे त्यांचे बालपणीचे 'मोठे काम करण्याचे' स्वप्न केवळ पूर्ण झाले नाही, तर त्याला देशाच्या अंतर्गत सुरक्षेत योगदान देण्याचा एक महान मार्ग मिळाला. हा दिवस त्यांच्यासाठी केवळ नोकरी मिळण्याचा दिवस नसून, युनिफॉर्म परिधान करून राष्ट्रसेवा करण्याचा संकल्प पूर्णत्वास गेल्याचा क्षण होता.
गुरुकुंज मोझरी येथील भावनिक स्वागत
डॉ. शेलोटकर यांच्या प्रवासात गुरुकुंज मोझरी गावातील सायकल रॅलीदरम्यान झालेले भव्य आणि भावनिक स्वागत हा त्यांच्या आयुष्यातील सर्वात अविस्मरणीय आणि हृदयाला भिडणारा क्षण ठरला. गावकऱ्यांनी, तरुणांनी आणि ज्येष्ठांनी त्यांच्या या यशाचा केलेला सत्कार, त्यांचे झालेले जोरदार अभिनंदन, हे त्यांच्यासाठी केवळ कौतुक नव्हते. हा क्षण त्यांच्या लोकांशी असलेल्या घट्ट नात्याची आणि त्यांनी आजपर्यंत केलेल्या प्रामाणिक कामाची पोचपावती होती. आपल्या मातीतील मुलाने मिळवलेले यश संपूर्ण गावाने आपले मानले. हे स्वागत त्यांच्यावर प्रेम करणाऱ्या आणि त्यांच्या संघर्षाचे साक्षीदार असलेल्या समाजाने दिलेले सर्वात मोठे भावनिक बळ होते. यामुळे त्यांना आपण निवडलेला देशसेवेचा मार्ग किती महत्त्वाचा आहे, याची तीव्र जाणीव झाली आणि पुढील वाटचालीस नवी ऊर्जा मिळाली.
फोर्सेसः नोकरी नव्हे, जीवनशैली
डॉ. चेतन शेलोटकर यांनी युनिफॉर्म सेवा केवळ एक 'करिअर' किंवा 'नोकरी' म्हणून न पाहता, ती एक समर्पित जीवनशैली कशी आहे, यावर जोर दिला, हा विचार आजच्या तरुणांसाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे. डॉ. शेलोटकर यांच्या मते "फोर्सेसमध्ये करिअर म्हणजे केवळ क्षेत्र नसते; ती शिस्त, निष्ठा, त्याग आणि देशप्रेमाची जीवनशैली असते." या विधानाचा सखोल अर्थ असा आहे की, एकदा तुम्ही फोर्समध्ये प्रवेश केल्यानंतर, तुमचे वैयक्तिक जीवन आणि व्यावसायिक कर्तव्ये वेगळी राहत नाहीत. ती एकरूप होतात.
शिस्त : ही केवळ गणवेशात नसून, ती विचारात, कृतीत आणि दिनचर्येत उतरते. वेळेचे पालन, नियमांचा आदर आणि आदेशांचे तात्काळ पालन ही या जीवनशैलीची मूलभूत अंगे आहेत.
निष्ठा: देशाप्रती, संस्थेप्रती आणि सहकाऱ्यांप्रती पूर्ण प्रामाणिक राहणे, कोणत्याही परिस्थितीत मूल्यांशी तडजोड न करणे.
त्याग : स्वतःच्या सोयी, कुटुंबासोबतचे क्षण आणि कधी-कधी जीवाची बाजी लावण्याची तयारी ठेवणे, कारण देशसेवा ही सर्वोच्च प्राथमिकता असते.
देशप्रेम : ही भावना केवळ बोलण्यापुरती नसून, ती प्रत्येक श्वासात आणि प्रत्येक कृतीत असते.
आयुष्याचा 'Mission' मोठा ठेवा
डॉ. शेलोटकर यांनी तरुण पिढीला उद्देशून एक अत्यंत महत्त्वाचा संदेश दिलाः
'आजची तरुण पिढी Small Goals मध्ये अडकते, पण जीवनाचा Mission मोठा असला की प्रवासही अर्थपूर्ण होतो.'
ते सांगतात की, आज अनेक तरुण झटपट यश किंवा लहान उद्दिष्टशंवर लक्ष केंद्रित करतात. परंतु, जर तुमचा उद्देश (Mission) खूप मोठा असेल उदाहरणार्थ, देशासाठी मोठे योगदान देणे किंवा एखाद्या मोठ्या सामाजिक बदलाचे कारण बनणे, तर त्या ध्येयापर्यंत पोहोचण्याचा संपूर्ण प्रवास आपोआपच शिस्तबद्ध, अर्थपूर्ण आणि प्रेरणादायक बनतो. त्यांनी तरुणांना आवाहन केले की, आयुष्याचा उद्देश मोठा ठेवा आणि त्यासाठी सतत त्याग करण्याची तयारी ठेवा. मोठे स्वप्न पाहिल्यास त्याला गाठण्याची ताकद आणि ऊर्जा आपोआप मिळते, हा त्यांच्या संदेशाचा गाभा आहे.
कठोर दिनचर्या आणि घडवणारे अनुभव :
Assistant Commandant म्हणून डॉ. शेलोटकर यांची दिनचर्या केवळ 'कठोर' नसून, ती त्यांना प्रत्येक परिस्थितीसाठी तयार करणारी 'मिशन ओरिएंटेड' असते.
५२ आठवड्यांचे मिशन ओरिएंटेड प्रशिक्षण :
Assistant Commandant पदाचे प्रशिक्षण हे सुमारे ५२ आठवडयांचे असते आणि ते उमेदवाराला मानसिक, शारीरिक आणि वैचारिकदृष्ट्या पूर्णपणे सक्षम बनवते. त्यांच्या प्रशिक्षणामध्ये पुढील गोष्टींचा समावेश असतोः
पहाटेची PT Parade: शारीरिक क्षमता आणि तंदुरुस्ती वाढवण्यासाठी अत्यंत कठोर शारीरिक कवायती.

Weapons Training: विविध शस्त्रास्त्रांची हाताळणी, त्यांचा प्रभावी वापर आणि त्यांची देखभाल.
Law Sessions: कायद्याचे सखोल ज्ञान, मानवाधिकार आणि ऑपरेशनल नियम समजून घेणे.
Field Exercises: प्रत्यक्षातील युद्धसदृश परिस्थितीत काम करण्याचा सराव (Simulated Combat Training).
Obstacle Training: अडथळ्यांवर मात करण्याची क्षमता आणि निर्णयक्षमता विकसित करणे.
या शिस्तबद्ध आणि कठोर प्रशिक्षणातूनच एक सामान्य व्यक्ती एक कणखर आणि जबाबदार अधिकारी बनतो.
कठीण ते घडवणारे अनुभवः
डॉ. शेलोटकर यांच्या कारकिर्दीत अनेक आव्हानात्मक परिस्थिती आल्या, पण दोन अनुभव त्यांच्या व्यावसायिक आणि वैयक्तिक आयुष्याला अधिक कणखर बनवणारे ठरले.
१. कश्मीरमधील -20°C तापमानातील कर्तव्यः अत्यंत गोठवणाऱ्या थंडीत, जिथे साधे जीवन जगणेही कठीण असते, अशा ठिकाणी सतत सतर्क राहून कर्तव्य बजावणे, या अनुभवाने केवळ शारीरिक सहनशीलता वाढवली नाही, तर मानसिक कणखरता आणि विपरीत परिस्थितीतही आपले लक्ष केंद्रित ठेवण्याची क्षमता वाढवली.
२. नक्षलग्रस्त जंगलात टेंटमध्ये राहून केलेलं कामः धोकादायक आणि दुर्गम नक्षलग्रस्त भागात मूलभूत सुविधांशिवाय,
टेंटमध्ये राहून ऑपरेशन करणे, या परिस्थितीत टीमवर्क, नैसर्गिक आव्हानांवर मात करणे आणि संसाधनांचा प्रभावी वापर करणे शिकायला मिळाले. या अनुभवामुळे टीम लीडर म्हणून त्यांची क्षमता अधिक विकसित झाली.
या कठीण अनुभवांनीच त्यांना एक उत्तम आणि संवेदनशील नेता म्हणून घडवले, जो कठीण प्रसंगातही आपल्या टीमचे मनोबल उंच ठेवू शकतो.
युवकांसाठी डॉ. शेलोटकर यांची खरी शिकवणः
Assistant Commandant डॉ. चेतन शेलोटकर यांच्या प्रेरणादायी प्रवासातून आजच्या युवकांसाठी काही अत्यंत महत्त्वाच्या आणि जीवन बदलणाऱ्या शिकवणी मिळतात. ही शिकवण केवळ करिअरमध्ये यशस्वी होण्यासाठी नाही, तर आयुष्यात अर्थपूर्ण आणि समाधानी जीवन जगण्यासाठी आवश्यक आहे.
मोठं स्वप्न (Big Mission) आणि कठोर शिस्तः
डॉ. शैलोटकर यांचा पहिला आणि सर्वात महत्त्वाचा संदेश आहे की, तरुणांनी 'लहान उद्दिष्टशंमध्ये अडकू नये'.
मोठे ध्येय : तुमच्या आयुष्याचा उद्देश केवळ नोकरी मिळवणे किंवा पैसे कमावणे नसावा. तो देशासाठी किंवा समाजासाठी मोठे योगदान देणे हा असला पाहिजे. जेव्हा ध्येय मोठे असते, तेव्हा ते गाठण्यासाठी आपोआप मोठी ऊर्जा आणि प्रेरणा मिळते.
कठोर शिस्त : मोठे स्वप्न पाहणे पुरेसे नाही; त्यासाठी कठोर शिस्त अंगीकारणे आवश्यक आहे. शिस्त म्हणजे केवळ नियम पाळणे नव्हे, तर तुमच्या ध्येयाच्या दिशेने दररोज सातत्याने आणि समर्पण भावनेने काम करणे. शिस्त हीच तुमच्या ध्येयापर्यंत पोहोचण्याची एकमेव खात्रीलायक पायवाट आहे.
कठीण परिस्थितीः अडथळा नव्हे, संधी !:
डॉ. शेलोटकर यांनी त्यांच्या कारकिर्दीतील (20°C तापमान किंवा नक्षलग्रस्त भागात काम) अनुभवांवरून हा मोलाचा घडा दिला आहे.
दृष्टिकोन : आयुष्यातील संघर्ष किंवा कठीण परिस्थितीला अडथळा किंवा समस्या म्हणून पाहू नका. ती स्वतःला सिद्ध करण्याची, स्वतःच्या क्षमतेची परीक्षा घेण्याची आणि स्वतःला अधिक मजबूत बनवण्याची संधी असते.
विकास : कोणत्याही माणसाचा खरा विकास आणि कणखरता केवळ सोप्या परिस्थितीत होत नाही; ती अत्यंत कठीण परिस्थितीतून बाहेर पडताना होते. आव्हानं स्वीकारल्यास तुमचे नेतृत्व, निर्णयक्षमता आणि सहनशीलता या गुणांची वाढ होते.
टीमवर्क, प्रामाणिकता आणि जबाबदारीः
यश हे कधीही एकट्याचे नसते आणि फोर्समध्ये काम करताना हे तत्त्व अधिक महत्त्वाचे ठरते. डॉ. शेलोटकर यांच्या मते, यशाचा पाया या तीन स्तंभांवर उभा आहे:
टीमवर्क : मोठे मिशन एकट्याने पूर्ण होत नाही. सहकाऱ्यांवर विश्वास ठेवणे, त्यांच्यासोबत समन्वय साधणे आणि सर्वांना सोबत घेऊन पुढे जाणे, हीच यशाची गुरुकिल्ली आहे.
प्रामाणिकता : स्वतःच्या कामाशी, मूल्यांशी आणि संस्थेशी पूर्णपणे प्रामाणिक राहणे. प्रामाणिकपणा हा नेतृत्वाचा सर्वात मोठा आधार आहे.
जबाबदारी : आपल्या भूमिकेची आणि कार्याची पूर्ण जबाबदारी घेणे. चूक झाली तर ती स्वीकारणे आणि यश मिळाले तर त्याचे श्रेय टीमला देणे, हीच खरी जबाबदारी आहे.
देशासाठी काहीतरी करण्याची भावना
डॉ. शेलोटकर यांनी तरुणांना आपल्या प्रत्येक कृतीतून देशप्रेम आणि राष्ट्राप्रती कर्तव्य जपण्याचा आग्रह केला.
कर्तव्यनिष्ठा : केवळ युनिफॉर्म सेवेतच नव्हे, तर तुम्ही कोणत्याही क्षेत्रात असलात तरी, तुमचे काम देशाच्या प्रगतीसाठी आणि समाजाच्या भल्यासाठी कसे उपयुक्त ठरू शकते, या दृष्टीने विचार करा.
प्रत्येक कृतीत समर्पण आपल्या कामात १००% देणे, गुणवत्ता राखणे आणि भ्रष्टाचारमुक्त काम करणे, ही देखील देशाची सेवाच आहे. ही भावना तुमच्या कामाला एक उच्च दर्जाचे महत्त्व देते.
त्यांचा स्पष्ट संदेशः 'स्वप्नं मोठी असतील तर त्यांना गाठण्याची ताकद आपण आपोआप मिळवतो.
'माझी अनुभूतीः अभिमानाचा क्षण'
डॉ. शेलोटकर यांच्याशी संवाद साधताना त्यांच्यातील साधेपणा आणि जबरदस्त कणखरता यांचा सुंदर समन्वय जाणवला. त्यांच्या शब्दांमध्ये असलेली देशसेवा, शिस्त आणि नेतृत्वाची खरी व्याख्या मनाला भिडणारी होती. त्यांचा संपूर्ण प्रवास ऐकून मनात अभिमान आणि नवी ऊर्जा निर्माण झाली. हा अनुभव केवळ एक मुलाखत नव्हता, तर कठोर परिश्रम, निष्ठा आणि धैर्य यांच्या बळावर कोणतीही स्वप्नं पूर्ण होऊ शकतात, हा आत्मविश्वास देणारा एक अनमोल क्षण होता.

शब्दांकन
प्रा. भगवान केशव गावित
सदस्य, राज्यस्तरीय प्रकाशन समिती, करिअर कट्टा